De ziekte van Alzheimer is een progressieve hersenaandoening die het geheugen, denken en gedrag aantast. Het is de meest voorkomende vorm van dementie en treft voornamelijk mensen boven de 65 jaar. Bij Alzheimer sterven hersencellen af door de ophoping van abnormale eiwitafzettingen. De ziekte begint geleidelijk en verslechtert in de loop van de tijd, waardoor dagelijkse activiteiten steeds moeilijker worden. Vroege diagnose en behandeling kunnen helpen de symptomen te vertragen.
De ziekte van Parkinson is een neurologische aandoening die voornamelijk het bewegingssysteem beïnvloedt. Het ontstaat door het afsterven van dopamine-producerende cellen in de hersenen. Parkinson kenmerkt zich door trillingen, stijfheid, traagheid van bewegingen en evenwichtsproblemen. Hoewel de ziekte voornamelijk ouderen treft, kan het ook op jongere leeftijd voorkomen. Parkinson is een chronische aandoening die geleidelijk progressief verloopt, maar met de juiste medicatie kunnen symptomen vaak goed behandeld worden.
Alzheimer richt zich primair op het geheugen en cognitieve functies, terwijl Parkinson hoofdzakelijk bewegingsproblemen veroorzaakt. Alzheimer beïnvloedt het denkvermogen en de persoonlijkheid, waarbij patiënten hun herinneringen verliezen. Parkinson daarentegen tast voornamelijk de motorische functies aan, waarbij het geheugen aanvankelijk intact blijft. Beide ziekten vereisen verschillende behandelbenaderingen en medicijnen voor optimale zorgverlening.
Vroege tekenen van Alzheimer omvatten geheugenverlies, verwarring, moeite met taalgebruik en veranderingen in persoonlijkheid. Patiënten vergeten recente gebeurtenissen maar herinneren zich oude herinneringen. Bij Parkinson beginnen de symptomen vaak met lichte trillingen in één hand, stijfheid of traagheid van bewegingen. Andere vroege tekenen zijn:
Donepezil is een acetylcholinesteraseremmer die de afbraak van acetylcholine in de hersenen vertraagt. Het medicijn verbetert het geheugen en cognitieve functies bij lichte tot matige Alzheimer. De gebruikelijke startdosis is 5 mg eenmaal daags, eventueel verhoogd naar 10 mg. Donepezil wordt meestal 's avonds ingenomen vanwege mogelijke bijwerkingen zoals misselijkheid en slapeloosheid.
Rivastigmine wordt gebruikt voor de behandeling van lichte tot matige Alzheimer en Parkinson-dementie. Het medicijn is verkrijgbaar als capsules, orale oplossing en huidpleisters. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken, diarree en gewichtsverlies. De pleistervorm vermindert vaak maagklachten. Geleidelijke dosisopbouw helpt bijwerkingen te minimaliseren. Rivastigmine moet tijdens de maaltijd worden ingenomen voor betere verdraagzaamheid.
Galantamine is geïndiceerd voor de behandeling van lichte tot matige dementie bij de ziekte van Alzheimer. Het medicijn combineert acetylcholinesteraseremming met nicotinerge receptormodulatie. Galantamine wordt tweemaal daags tijdens de maaltijden ingenomen, beginnend met een lage dosis die geleidelijk wordt verhoogd. Het medicijn kan het dagelijks functioneren verbeteren en het ziekteproces vertragen. Regelmatige medische controle is noodzakelijk.
Memantine is een NMDA-receptorantagonist specifiek ontwikkeld voor matige tot ernstige Alzheimer. Het medicijn beschermt hersencellen tegen overmatige glutamaatstimulatie en kan de achteruitgang vertragen. Memantine kan gecombineerd worden met acetylcholinesteraseremmers voor optimaal effect. De behandeling begint met 5 mg eenmaal daags en wordt geleidelijk verhoogd tot 20 mg per dag. Bijwerkingen zijn over het algemeen mild en omvatten hoofdpijn en duizeligheid.
Levodopa/Carbidopa is de gouden standaard voor Parkinson behandeling en wordt omgezet in dopamine in de hersenen. Carbidopa voorkomt dat levodopa te vroeg wordt afgebroken buiten de hersenen. Deze combinatie vermindert tremor, stijfheid en bewegingsproblemen effectief. Het medicijn wordt meestal 2-3 keer per dag ingenomen en de dosering wordt geleidelijk opgebouwd onder medisch toezicht.
Pramipexol bootst de werking van dopamine na in de hersenen door direct dopaminereceptoren te stimuleren. Het wordt vaak voorgeschreven bij beginnende Parkinson of als aanvulling op levodopa. Dit medicijn kan helpen bij tremor en bewegingsstijfheid. De dosering wordt langzaam opgebouwd om bijwerkingen te minimaliseren en wordt meestal driemaal daags ingenomen.
Ropinirol is een dopamine-agonist die vooral geschikt is voor vroege stadia van Parkinson. Het stimuleert dopaminereceptoren direct en kan als monotherapie of in combinatie met andere medicijnen worden gebruikt. Het helpt bij het verminderen van motorische symptomen en kan de noodzaak voor levodopa uitstellen. Het medicijn is verkrijgbaar in tabletten met verlengde afgifte.
Rasagiline remt het enzym MAO-B dat dopamine afbreekt, waardoor meer dopamine beschikbaar blijft in de hersenen. Het wordt gebruikt als monotherapie bij vroege Parkinson of als aanvulling bij gevorderde ziekte. Het medicijn wordt eenmaal daags ingenomen en kan de effectiviteit van levodopa verlengen.
Entacapone remt het COMT-enzym dat levodopa afbreekt, waardoor levodopa langer werkzaam blijft. Het wordt altijd gecombineerd met levodopa/carbidopa om de werkingsduur te verlengen. Dit medicijn helpt vooral bij 'wearing-off' verschijnselen waarbij de medicijnwerking te snel afneemt tussen doses in.
Alzheimer medicijnen kunnen verschillende bijwerkingen veroorzaken die de kwaliteit van leven beïnvloeden. Cholinesteraseremmers zoals donepezil, rivastigmine en galantamine veroorzaken vaak maag-darmklachten zoals misselijkheid, braken, diarree en verminderde eetlust. Duizeligheid, hoofdpijn en slapeloosheid komen ook regelmatig voor. Memantine kan duizeligheid, verwardheid en constipatie veroorzaken. De meeste bijwerkingen zijn mild tot matig en verminderen vaak na enkele weken gebruik.
Parkinson medicijnen hebben specifieke bijwerkingsprofielen die aandacht vereisen. Levodopa kan misselijkheid, duizeligheid en bewegingsstoornissen (dyskinesieën) veroorzaken, vooral bij langdurig gebruik. Dopamine-agonisten kunnen plotselinge slaapaanvallen, compulsief gedrag (zoals gokken of winkelen) en hallucinaties veroorzaken. MAO-B remmers kunnen hoofdpijn en slapeloosheid geven. Maag-darmklachten, orthostatische hypotensie en verwardheid zijn algemene bijwerkingen die bij alle Parkinson medicijnen kunnen optreden, vooral bij oudere patiënten.
Medicijnen voor Alzheimer en Parkinson kunnen belangrijke interacties hebben met andere geneesmiddelen. Anticholinergica kunnen de werking van cholinesteraseremmers tegenwerken. MAO-B remmers mogen niet gecombineerd worden met bepaalde antidepressiva of pethidine. Antipsychotica kunnen Parkinson symptomen verergeren. Informeer altijd uw arts en apotheker over alle medicijnen, supplementen en kruidentheeën die u gebruikt. Controleer regelmatig uw medicatielijst en bewaar deze actueel.
Neem direct contact op met uw arts bij de volgende situaties:
Plan regelmatige controleafspraken en bespreek altijd medicijnwijzigingen vooraf met uw behandelend arts.
Bij Alzheimer en Parkinson kunnen specifieke voedingssupplementen ondersteuning bieden. Omega-3 vetzuren, vitamine D, B-complexen en antioxidanten zoals coënzyme Q10 worden vaak aanbevolen. Deze supplementen kunnen helpen bij het ondersteunen van hersenfunctie en algemeen welzijn. Raadpleeg altijd uw arts of apotheker voordat u supplementen start, vooral in combinatie met bestaande medicatie.
Praktische hulpmiddelen maken het dagelijks leven aangenamer en veiliger. Denk aan medicijndoosjes met alarm, antislip materialen, aangepast bestek, en herinneringsklokken. Voor mobiliteit zijn er rollators, wandelstokken en transfers beschikbaar. Ook communicatiehulpmiddelen zoals pictogrammenkaarten kunnen nuttig zijn. Deze hulpmiddelen bevorderen zelfstandigheid en geven zowel patiënt als mantelzorger meer zekerheid in het dagelijks functioneren.
Comfort en goede verzorging zijn essentieel voor welzijn. Zachte huidverzorging, incontinentiemateriaal, comfortabele kussens en dekens dragen bij aan comfort. Massage-oliën en aromatherapie kunnen ontspanning bevorderen. Speciale bedden en matrassen kunnen slaapkwaliteit verbeteren en doorligwonden voorkomen, wat vooral belangrijk is in latere stadia.
Goede communicatie met het zorgteam is cruciaal. Houd een medicatielijst bij, noteer veranderingen in gedrag of symptomen, en stel vragen tijdens consulten. Familieleden kunnen helpen bij gesprekken en besluitvorming. Regelmatige evaluatie van behandeling en zorgbehoeften zorgt voor optimale ondersteuning.
Bewaar medicijnen op kamertemperatuur, droog en donker. Controleer regelmatig vervaldatums en verwijder oude medicatie via de apotheek. Houd medicijnen buiten bereik van verwarring en zorg voor duidelijke etikettering. Gebruik bij voorkeur originele verpakkingen.
Neem medicatie op vaste tijden in zoals voorgeschreven. Gebruik geheugensteuntjes zoals alarmen of medicijndoosjes. Let op interacties met voeding - sommige medicijnen werken beter op nuchtere maag. Bij slikproblemen zijn er alternatieven zoals vloeistoffen of smelttabletten beschikbaar. Sla nooit doses over zonder overleg.
De meeste medicijnen voor Alzheimer en Parkinson vallen onder de basisverzekering. Controleer uw polisvoorwaarden voor specifieke hulpmiddelen en zorgdiensten. Aanvullende verzekeringen kunnen extra dekking bieden voor fysiotherapie, ergotherapie en hulpmiddelen. Informeer bij uw verzekeraar over mogelijkheden.
Onze apotheek biedt uitgebreide ondersteuning bij medicatiebeheer. We verzorgen medicatiebeoordelingen, geven advies over bijwerkingen en interacties, en bieden doseerservice aan. Ook verzorgen we thuisbezorging en hebben we een 24-uurs spreekuur voor dringende vragen. Onze apothekersassistenten staan altijd klaar voor persoonlijk advies.
Voor meer informatie kunt u terecht bij:
