Astma is een chronische luchtwegaandoening waarbij de luchtwegen ontstoken en vernauwd raken, waardoor ademhaling bemoeilijkt wordt. Deze aandoening komt voort uit een overreactie van het immuunsysteem op bepaalde prikkels. De luchtwegen zwellen op, produceren overtollig slijm en de spieren rond de luchtwegen trekken samen. Erfelijkheid speelt een belangrijke rol, evenals blootstelling aan allergenen en omgevingsfactoren zoals luchtvervuiling, rook en virusinfecties tijdens de kindertijd.
Astmasymptomen variëren per persoon maar omvatten vaak piepende ademhaling, kortademigheid, hoesten (vooral 's nachts), en een drukkend gevoel op de borst. Veelvoorkomende triggers zijn huisstofmijten, pollen, schimmels, dierenharen, koude lucht, stress, en bepaalde medicijnen. Ook sterke geuren, parfums en schoonmaakmiddelen kunnen klachten uitlokken. Symptomen kunnen plotseling optreden of geleidelijk verergeren, afhankelijk van de blootstelling aan triggers.
Er bestaan verschillende vormen van astma. Allergisch astma wordt veroorzaakt door specifieke allergenen zoals pollen of huisstofmijten. Niet-allergisch astma ontstaat door prikkels zoals kou, stress of infecties, zonder allergie-component. Inspanningsastma treedt op tijdens of na fysieke activiteit door snelle ademhaling van koude, droge lucht. Beroepsastma wordt veroorzaakt door stoffen op de werkplek. Seizoensgebonden astma hangt samen met bepaalde periodes van het jaar, zoals de pollentijd in Nederland.
Raadpleeg direct een arts bij ernstige kortademigheid, aanhoudende hoest langer dan een week, of wanneer gebruikelijke medicatie onvoldoende werkt. Zoek onmiddellijk medische hulp bij een astma-aanval waarbij praten moeilijk wordt, lippen of nagels blauw kleuren, of extreme benauwdheid optreedt. Ook bij nieuwe of verergerende symptomen is artsconsult noodzakelijk voor juiste diagnose en behandeling.
Kortwerkende bronchodilatatoren, zoals salbutamol en terbutaline, zijn eerstelijns noodmedicatie voor acute astmaklachten. Deze medicijnen werken binnen 5-15 minuten door de spieren rond de luchtwegen te ontspannen, waardoor ademhaling verbetert. Ze bieden 4-6 uur verlichting en zijn essentieel bij plotselinge benauwdheid of voor preventie vóór inspanning. In Nederland zijn deze verkrijgbaar als dosisaerosol of droogpoederinhaler. Frequent gebruik (meer dan tweemaal per week) duidt op onvoldoende astmacontrole en vereist herziening van de behandeling.
Langwerkende bronchodilatatoren zoals formoterol en salmeterol bieden 12-24 uur bescherming tegen astmaklachten. Deze medicijnen worden gebruikt voor dagelijkse controle van astma, niet voor acute aanvallen. Formoterol werkt sneller (binnen 1-3 minuten) dan salmeterol (10-20 minuten). Ze worden altijd gecombineerd met corticosteroïden omdat gebruik als monotherapie het risiko op ernstige astma-aanvallen kan verhogen. In Nederland zijn ze verkrijgbaar in verschillende inhalatievormen.
Combinatie-inhalatoren bevatten zowel corticosteroïden als langwerkende bronchodilatatoren voor optimale astmacontrole. Deze zijn in Nederland verkrijgbaar in verschillende sterktes en inhalatievormen:
Deze combinatie-inhalatoren verbeteren therapietrouw en bieden betere symptoomcontrole dan losse medicijnen. Keuze hangt af van individuele behoeften en arts-aanbeveling.
Ontstekingsremmende medicijnen vormen de basis van de astmabehandeling en zijn essentieel voor het onder controle houden van chronische luchtwegontsteking. Deze medicijnen helpen niet alleen bij het verminderen van symptomen, maar voorkomen ook verdere schade aan de luchtwegen.
Inhalatiecorticosteroïden zijn de meest voorgeschreven ontstekingsremmende medicijnen voor astma. Deze medicijnen werken direct in de longen en hebben minimale bijwerkingen wanneer ze correct worden gebruikt. Beclometason, budesonide en fluticason behoren tot de meest effectieve opties die beschikbaar zijn in Nederlandse apotheken.
Deze medicijnen moeten dagelijks worden gebruikt, ook wanneer u zich goed voelt, om de ontsteking onder controle te houden. Het kan enkele weken duren voordat u het volledige effect merkt. Het is belangrijk om na gebruik de mond te spoelen om schimmelinfecties te voorkomen.
Bij ernstige astma-aanvallen die niet reageren op de gewone medicatie, kunnen systemische corticosteroïden zoals prednisolon noodzakelijk zijn. Deze worden meestal voor korte perioden voorgeschreven om ernstige ontstekingsreacties snel onder controle te krijgen.
Montelukast is een alternatieve ontstekingsremmer die vooral nuttig is bij patiënten die ook allergische rhinitis hebben of bij inspanningsastma. Dit medicijn wordt oraal ingenomen en kan een goede aanvulling zijn op inhalatiecorticosteroïden.
Het kiezen van de juiste inhalator is cruciaal voor een effectieve astmabehandeling. In Nederland zijn verschillende types inhalatoren beschikbaar, elk met eigen voor- en nadelen. De keuze hangt af van uw leeftijd, coördinatie en persoonlijke voorkeur.
Dosisaerosolen (MDI's) zijn de meest bekende vorm van inhalatoren. Ze leveren een vooraf gedoseerde hoeveelheid medicijn door middel van een drijfgas. Voor optimaal gebruik is een goede coördinatie tussen het indrukken van de inhaler en het inademen vereist.
Bij gebruik van dosisaerosolen is de juiste techniek essentieel:
Poederinhalatoren (DPI's) bevatten medicijn in poedervorm en hebben geen drijfgas nodig. Ze worden geactiveerd door uw eigen inademing, waardoor coördinatieproblemen minder voorkomen. Deze inhalatoren zijn vaak gebruiksvriendelijker voor ouderen en kinderen.
De voordelen van poederinhalatoren omvatten een betere dosiszekerheid, geen koude-freon-effect en een ingebouwde dosisteller. Ze zijn echter minder geschikt bij zeer zwakke inademkracht.
Vernevelaars zetten vloeibare medicatie om in een fijne nevel die gemakkelijk kan worden ingeademd. Ze zijn vooral nuttig voor jonge kinderen, ouderen of tijdens ernstige aanvallen wanneer normale inhalatoren moeilijk te gebruiken zijn.
Spacers zijn hulpmiddelen die gebruikt worden met dosisaerosolen om de medicijnafgifte te verbeteren. Ze vergroten de afstand tussen de inhaler en de mond, waardoor grotere medicijndeeltjes kunnen bezinken en alleen de kleinere, therapeutisch actieve deeltjes de longen bereiken. Dit verhoogt de effectiviteit en vermindert bijwerkingen in de mond en keel.
Astmamedicatie voor kinderen vereist speciale aandacht voor dosering en toedieningsvorm. Veel medicijnen zijn beschikbaar als kinderformuleringen, zoals siropen, kauwtabletten of speciale inhalatoren. Salbutamol, montelukast en inhalatiecorticosteroïden zijn veelvoorgeschreven medicijnen voor kinderastma. De keuze van medicatie hangt af van de leeftijd, ernst van symptomen en het vermogen van het kind om de inhalator correct te gebruiken. Voorzetkamers worden vaak aanbevolen voor jonge kinderen om de medicijnafgifte te optimaliseren.
De dosering van astmamedicatie bij kinderen wordt zorgvuldig berekend op basis van lichaamsgewicht en leeftijd. Ouders moeten strikte doseerinstructies opvolgen en nooit de dosis verhogen zonder medisch advies. Het bijhouden van een medicatiedagboek helpt bij het monitoren van gebruik en effectiviteit. Bewaar medicijnen op kamertemperatuur en controleer regelmatig vervaldatums. Zorg ervoor dat zowel thuis als op school noodmedicatie beschikbaar is.
Bij kinderen kunnen astma-aanvallen zich anders manifesteren dan bij volwassenen. Let op tekenen zoals snelle ademhaling, intrekkingen rond de ribben, verminderde activiteit of moeite met praten. Kinderen kunnen onrustig worden of moeite hebben met slapen door ademhalingsproblemen. Een fluitend geluid bij inademen kan wijzen op ernstige luchtwegvernauwing die directe medische aandacht vereist.
Het correct gebruiken van inhalatoren is essentieel voor effectieve astmabehandeling. Voor dosisaerosolen geldt: schud de inhaler, adem langzaam en diep in tijdens het indrukken, en houd de adem 10 seconden vast. Poederinhalatoren vereisen een krachtige, snelle inademing. Spoel altijd de mond na gebruik van corticosteroïd-inhalatoren om schimmelinfecties te voorkomen. Vervang inhalatoren tijdig en oefen regelmatig de juiste techniek met uw apotheker of arts.
Astmamedicatie kan verschillende bijwerkingen veroorzaken. Kortdurende bronchusverwijders kunnen hartkloppingen, trillingen of hoofdpijn geven. Inhalatiecorticosteroïden kunnen bij langdurig gebruik groeivertraging bij kinderen veroorzaken. Mondzwaantjes kunnen ontstaan door inhalatiesteroids. Ernstige allergische reacties zijn zeldzaam maar vereisen onmiddellijke medische hulp. Bespreek altijd bijwerkingen met uw arts en stop niet plotseling met medicatie zonder medisch advies.
Zoek onmiddellijk medische hulp bij de volgende symptomen:
Bel direct 112 bij levensbedreigende symptomen.
