Cholesterol is een vetachtige stof die van nature voorkomt in uw lichaam en essentieel is voor verschillende lichamsfuncties. Het speelt een belangrijke rol bij de aanmaak van hormonen, de vorming van celwanden en de productie van galzuren die helpen bij de vertering van vetten. Uw lever produceert ongeveer 80% van het cholesterol dat uw lichaam nodig heeft, terwijl de overige 20% afkomstig is uit voeding.
Er bestaan verschillende soorten cholesterol die elk een andere functie hebben in uw lichaam. LDL-cholesterol, ook wel 'slecht' cholesterol genoemd, transporteert cholesterol van de lever naar de weefsels. Wanneer er te veel LDL-cholesterol in het bloed aanwezig is, kan dit zich ophopen in de slagaderwanden en atherosclerose veroorzaken. HDL-cholesterol, het 'goede' cholesterol, transporteert juist overtollig cholesterol terug naar de lever waar het wordt afgebroken. Een hoog HDL-gehalte beschermt tegen hart- en vaatziekten.
In Nederland gelden de volgende streefwaarden voor cholesterol in het bloed:
Behandeling wordt overwogen wanneer uw cholesterolwaarden boven deze grenswaarden liggen, vooral in combinatie met andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten.
Verschillende factoren kunnen bijdragen aan verhoogde cholesterolwaarden. Erfelijkheid speelt een belangrijke rol, evenals leefstijlfactoren zoals een dieet rijk aan verzadigde vetten en transvetten, overgewicht, gebrek aan lichaamsbeweging en roken. Ook bepaalde medische aandoeningen zoals diabetes, hypothyreoïdie en nierziekten kunnen leiden tot verhoogd cholesterol. Daarnaast neemt het cholesterolgehalte vaak toe met de leeftijd en hebben vrouwen na de menopauze een verhoogd risico.
Langdurig verhoogd cholesterol kan ernstige gevolgen hebben voor uw gezondheid. De belangrijkste complicatie is atherosclerose, waarbij cholesterolafzettingen (plaques) zich ophopen in de slagaderwanden. Dit kan leiden tot vernauwing van de bloedvaten en uiteindelijk tot cardiovasculaire aandoeningen zoals hartinfarct, beroerte en perifeer arterieel vaatlijden. Het risico op deze complicaties neemt toe naarmate het cholesterol langer verhoogd blijft en andere risicofactoren aanwezig zijn.
Medicamenteuze behandeling van verhoogd cholesterol wordt gestart op basis van uw individuele risicoprofiel. Dit wordt bepaald door een combinatie van factoren zoals uw cholesterolwaarden, leeftijd, geslacht, bloeddruk, rookstatus, diabetes en familieanamnese. In Nederland wordt vaak gebruikgemaakt van risicocalculatoren om het 10-jaars risico op hart- en vaatziekten te berekenen. Bij een verhoogd risico wordt medicatie aanbevolen, ook al zijn leefstijlaanpassingen de eerste stap.
Leefstijlaanpassingen vormen altijd de basis van de behandeling van verhoogd cholesterol. Een gezond dieet arm aan verzadigde vetten, regelmatige lichaamsbeweging, gewichtsverlies en stoppen met roken kunnen het cholesterolgehalte aanzienlijk verlagen. Wanneer deze maatregelen onvoldoende effect hebben na 6-12 weken, of wanneer het cardiovasculaire risico hoog is, wordt medicamenteuze behandeling geadviseerd. Medicatie vervangt echter nooit een gezonde leefstijl, maar vormt een aanvulling daarop.
Bepaalde groepen patiënten hebben een verhoogde kans op hart- en vaatziekten en komen eerder in aanmerking voor medicamenteuze behandeling:
Het is belangrijk om regelmatig uw cholesterolwaarden te laten controleren, vooral als u risicofactoren heeft voor hart- en vaatziekten. Raadpleeg uw huisarts wanneer u zich zorgen maakt over uw cholesterol, een familieanamnese heeft van hart- en vaatziekten, of wanneer u andere risicofactoren zoals diabetes of hoge bloeddruk heeft. Ook bij het gebruik van cholesterolverlagende medicatie is regelmatige controle noodzakelijk.
Na het starten van cholesterolverlagende medicatie wordt uw cholesterolgehalte meestal na 6-8 weken gecontroleerd om het effect van de behandeling te evalueren. Vervolgens vindt controle plaats elke 3-6 maanden totdat de streefwaarden zijn bereikt. Eenmaal gestabiliseerd wordt jaarlijkse controle aanbevolen. Naast cholesterolwaarden worden ook leverfuncties en spierpijn gemonitord, omdat dit mogelijke bijwerkingen van statines kunnen zijn. Uw huisarts of apotheker zal u informeren over de juiste timing van controles.
Statines zijn de meest voorgeschreven medicijnen voor het verlagen van cholesterol en vormen de eerste keuze bij de behandeling van hoge cholesterolwaarden. Deze medicijnen werken door het enzym HMG-CoA-reductase te remmen, dat een cruciale rol speelt bij de cholesterolproductie in de lever. Door deze productie te verminderen, daalt het LDL-cholesterol (het 'slechte' cholesterol) in het bloed significant.
In Nederlandse apotheken zijn verschillende statines verkrijbaar, zowel als merkgeneesmiddelen als generieke varianten:
Statines worden meestal eenmaal daags ingenomen, bij voorkeur 's avonds omdat de cholesterolproductie 's nachts het hoogst is. De dosering varieert van 10 tot 80 mg, afhankelijk van de specifieke statine en de individuele cholesterolwaarden. Uw arts bepaalt de juiste dosering op basis van uw bloedonderzoek en cardiovasculaire risico.
Hoewel statines over het algemeen goed verdragen worden, kunnen bijwerkingen optreden zoals spierpijn, hoofdpijn of maagklachten. Zeldzame maar ernstige bijwerkingen omvatten spierontsteking en leverbeschadiging. Regelmatige bloedcontroles zijn daarom belangrijk. Statines zijn het meest effectief wanneer ze gecombineerd worden met een gezonde levensstijl, inclusief een cholesterolarm dieet en regelmatige lichaamsbeweging.
Naast statines zijn er verschillende alternatieve medicijnen beschikbaar voor patiënten die statines niet kunnen verdragen of waarbij aanvullende cholesterolverlaging noodzakelijk is. Deze medicijnen werken via verschillende mechanismen en kunnen als monotherapie of in combinatie met statines worden voorgeschreven.
Ezetimibe is een cholesterolabsorptieremmer die de opname van cholesterol uit de dunne darm blokkeert. Dit medicijn verlaagt het LDL-cholesterol met ongeveer 18-25% en wordt vaak gecombineerd met statines voor een optimaal effect. Ezetimibe is een goed alternatief voor patiënten die statines niet verdragen.
Voor specifieke situaties zijn er aanvullende opties beschikbaar:
Alternatieve medicijnen worden voorgeschreven wanneer statines onvoldoende effectief zijn, niet verdragen worden, of bij specifieke cholesterolstoornissen. Uw huisarts of cardioloog bepaalt welke behandeling het beste bij uw situatie past, rekening houdend met uw medische voorgeschiedenis en andere medicijnen die u gebruikt.
Cholesterolverlagende medicijnen, vooral statines, kunnen verschillende bijwerkingen veroorzaken. De meest voorkomende klachten zijn spierpijn, hoofdpijn en maagdarmklachten zoals misselijkheid of diarree. Ongeveer 5-10% van de patiënten ervaart spierpijn of zwakte, vooral in de eerste maanden van gebruik.
Spierproblemen variëren van lichte spierpijn tot ernstige spierontsteking. Leverklachten zijn zeldzamer maar serieuzer. Symptomen zoals aanhoudende spierpijn, donkere urine of geelzucht vereisen onmiddellijke medische aandacht. Regelmatige bloedcontroles helpen bij vroegtijdige detectie van leverproblemen.
Cholesterolmedicatie kan interacties aangaan met andere geneesmiddelen zoals bloedverdunners, antibiotica of schimmelmedicijnen. Informeer altijd uw arts over alle medicijnen die u gebruikt. Bij bijwerkingen is het belangrijk om niet plotseling te stoppen maar contact op te nemen met uw behandelend arts voor eventuele dosisaanpassing.
Een gezond dieet speelt een cruciale rol bij het verlagen van cholesterol. Focus op voedingsmiddelen rijk aan vezels zoals volkoren granen, groenten en fruit. Beperk verzadigde vetten uit vlees en zuivel, en kies voor onverzadigde vetten uit noten, olijfolie en vette vis. Havermout, bonen en gerst bevatten oplosbare vezels die actief cholesterol verlagen.
Regelmatige fysieke activiteit verhoogt het 'goede' HDL-cholesterol en verbetert de algehele cardiovasculaire gezondheid. Streef naar minimaal 150 minuten matige beweging per week. Omega-3 vetzuren uit visolie kunnen triglyceriden verlagen en ontstekingen verminderen, maar raadpleeg uw apotheker over de juiste dosering.
Voor optimale cholesterolcontrole kunt u de volgende maatregelen nemen:
Bij consequente levensstijlaanpassingen kan medicatie soms worden verminderd, maar dit gebeurt altijd in overleg met uw arts na regelmatige bloedcontroles.
